Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου αναμένεται να μειωθεί κατά σχεδόν 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως το δεύτερο τρίμηνο του 2026 σε ετήσια βάση και κατά 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως κατά μέσο όρο για το σύνολο του έτους. Πρόκειται για δραματική αναθεώρηση σε σχέση με την πρόβλεψη του Φεβρουαρίου, πριν από το ξέσπασμα της κρίσης, η οποία έκανε λόγο για αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης κατά 850.000 βαρέλια ημερησίως
Οι παγκόσμιες ενεργειακές αγορές βρέθηκαν αντιμέτωπες με τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού στην ιστορία τους, μετά το σχεδον πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μιας κρίσιμης θαλάσσιας αρτηρίας για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου στις διεθνείς αγορές. Οι σωρευτικές απώλειες προσφοράς πετρελαίου από τους παραγωγούς της Μέσης Ανατολής ξεπέρασαν πλέον τα 1,3 δισ. βαρέλια, ενώ οι ροές μέσω των Στενών μειώθηκαν από περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως πριν από τη σύγκρουση σε μόλις 2,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως κατά μέσο όρο τους μήνες Μάρτιο, Απρίλιο και Μάιο, όπως γράφει σε ανάλυσή του ο ΙΕΑ.
Από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή στις 28 Φεβρουαρίου, η κατακόρυφη μείωση των δεξαμενόπλοιων που μετέφεραν πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τις χώρες του Κόλπου μέσω των Στενών του Ορμούζ προκάλεσε σοβαρές αναταράξεις όχι μόνο στην αγορά αργού πετρελαίου, αλλά και στις αγορές πετροχημικών πρώτων υλών, υγραερίου για οικιακή χρήση και μεσαίων αποσταγμάτων όπως το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα.
Καθώς η κρίση κορυφωνόταν στις αρχές Απριλίου, το διεθνές σημείο αναφοράς North Sea Dated εκτινάχθηκε στο ιστορικό υψηλό των 144 δολαρίων ανά βαρέλι, περισσότερο από διπλάσιο σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφηκαν στις τιμές του αεροπορικού καυσίμου και του ντίζελ.
Έκτοτε οι τιμές έχουν αποκλιμακωθεί αισθητά, καθώς η ζήτηση υποχώρησε σημαντικά και ενισχύθηκαν οι προσδοκίες για συμφωνία που θα επέτρεπε την αποκατάσταση των θαλάσσιων μεταφορών μέσω των Στενών. Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, η οποία στοχεύει στην επαναλειτουργία της διόδου και στη δημιουργία βάσης για μια διαρκή ειρήνη, θεωρείται σημαντική εξέλιξη, με τις εξαγωγές να εμφανίζουν ήδη σημάδια ανάκαμψης.
Οι διαταραχές στην προσφορά και οι εκρηκτικές αυξήσεις των τιμών προκάλεσαν σειρά προσαρμογών από παραγωγούς, διυλιστήρια και καταναλωτές. Πολλοί χρήστες περιόρισαν την κατανάλωση ενέργειας, ενώ κυβερνήσεις έλαβαν μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού όπου οι επιπτώσεις ήταν εντονότερες.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου αναμένεται να μειωθεί κατά σχεδόν 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως το δεύτερο τρίμηνο του 2026 σε ετήσια βάση και κατά 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως κατά μέσο όρο για το σύνολο του έτους. Πρόκειται για δραματική αναθεώρηση σε σχέση με την πρόβλεψη του Φεβρουαρίου, πριν από το ξέσπασμα της κρίσης, η οποία έκανε λόγο για αύξηση της παγκόσμιας ζήτησης κατά 850.000 βαρέλια ημερησίως.
Ωστόσο, η μείωση της ζήτησης από μόνη της δεν αρκούσε για να αντισταθμίσει τις τεράστιες απώλειες προσφοράς. Τρεις ακόμη παράγοντες αποδείχθηκαν καθοριστικοί.
Πρώτον, σημειώθηκαν μαζικές αποδεσμεύσεις αποθεμάτων, καθώς οι υψηλές τιμές ώθησαν τις επιχειρήσεις να αντλήσουν πετρέλαιο από τα αποθέματά τους με πρωτοφανείς ρυθμούς. Παράλληλα, η IEA πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων στην ιστορία της. Συνολικά, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται κατά μέσο όρο κατά 3,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως από την έναρξη της κρίσης.
Δεύτερον, οι παραγωγοί προχώρησαν σε σημαντικές προσαρμογές από την πλευρά της προσφοράς, αξιοποιώντας εναλλακτικές οδούς μεταφοράς που παρακάμπτουν τα Στενά του Ορμούζ, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν οι εξαγωγές από άλλες χώρες και κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τρίτον, το παγκόσμιο σύστημα διύλισης αναπροσαρμόστηκε ταχύτατα ώστε να καλύψει όχι μόνο τις ελλείψεις αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή αλλά και την κατάρρευση των εξαγωγών διυλισμένων προϊόντων από την περιοχή.
Το πλεόνασμα
Το πλεόνασμα
Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε και το γεγονός ότι η παγκόσμια αγορά εισήλθε στην κρίση με σημαντικό πλεόνασμα. Τον Φεβρουάριο, πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών, η IEA εκτιμούσε πλεόνασμα 3,7 εκατ. βαρελιών ημερησίως για το 2026, ενώ τα παγκόσμια αποθέματα είχαν φθάσει τα 8,2 δισ. βαρέλια.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμβολή της Κίνας, η οποία επί μήνες συσσώρευε τεράστιες ποσότητες πετρελαίου σε αποθήκες. Η χώρα μείωσε τις εισαγωγές αργού κατά 40% μεταξύ Φεβρουαρίου και Μαΐου, δηλαδή κατά 4,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην εξομάλυνση των διεθνών πιέσεων.
Στις αρχές Μαρτίου, όταν οι διελεύσεις δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών κατέρρευσαν, το συσσωρευμένο πλεόνασμα λειτούργησε ως κρίσιμο προστατευτικό δίχτυ για τις αγορές.
Η IEA αντέδρασε γρήγορα, εγκρίνοντας μέσα σε δύο εβδομάδες από την έναρξη της κρίσης τη μεγαλύτερη συλλογική αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ, συνολικού ύψους 400 εκατ. βαρελιών. Μέχρι τον Μάιο, η πρωτοβουλία διοχέτευε επιπλέον 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως στην αγορά.
Παράλληλα, οι μεγάλοι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής επέδειξαν αξιοσημείωτη ευελιξία. Η Σαουδική Αραβία αύξησε σημαντικά τις εξαγωγές μέσω του αγωγού East-West και του λιμανιού Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, ανεβάζοντας τις ροές από 2 εκατ. σε πάνω από 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως στις αρχές Ιουνίου. Επιπλέον αξιοποίησε αποθέματα που διατηρούσε στο εξωτερικό.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποίησαν ένα εκτεταμένο δίκτυο αποθηκών, αγωγών και εναλλακτικών διαδρομών μεταφοράς. Ο αγωγός Habshan–Fujairah, ο οποίος παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, επέτρεψε εξαγωγές 1,8 εκατ. βαρελιών ημερησίως, ενώ το υπόγειο αποθηκευτικό συγκρότημα Mandous προσέφερε πρόσθετη ευελιξία.
Από τον Απρίλιο, τα Εμιράτα αύξησαν επίσης τις εξαγωγές κατά μήκος των ακτών του Ομάν, με δεξαμενόπλοια που κινούνταν χωρίς ενεργοποιημένους πομποδέκτες εντοπισμού. Ως αποτέλεσμα, οι συνολικές εξαγωγές τους ανήλθαν στα 4,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως στις αρχές Ιουνίου, φθάνοντας σχεδόν στο 85% των προπολεμικών επιπέδων.
Την ίδια στιγμή, οι παραγωγοί της λεκάνης του Ατλαντικού, με πρωταγωνιστή τις Ηνωμένες Πολιτείες, αύξησαν σημαντικά τις αποστολές προς την Ασία. Οι ΗΠΑ κατέγραψαν ιστορικό ρεκόρ εξαγωγών αργού και πετρελαϊκών προϊόντων τον Μάιο, φθάνοντας τα 13,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως, σχεδόν 25% υψηλότερα σε σχέση με έναν χρόνο πριν.
Αντίστοιχα, η αγορά αεροπορικών καυσίμων βρήκε νέες πηγές εφοδιασμού. Καθώς η Μέση Ανατολή αποτελούσε τον μεγαλύτερο εξαγωγέα jet fuel παγκοσμίως, το κλείσιμο των Στενών δημιούργησε έντονα προβλήματα, ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Ωστόσο, τα διυλιστήρια των ΗΠΑ αύξησαν την παραγωγή τους σε επίπεδα ρεκόρ, ενώ τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια μεγιστοποίησαν τις αποδόσεις τους. Σημαντική ήταν και η συμβολή της Νιγηρίας, με το διυλιστήριο Dangote να αυξάνει κατακόρυφα τις εξαγωγές αεροπορικού καυσίμου.
Παρά τις προσαρμογές αυτές, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη. Τα παγκόσμια αποθέματα μειώνονται με ιστορικά υψηλούς ρυθμούς, ενώ η αγορά εισέρχεται στην περίοδο αιχμής της θερινής ζήτησης. Η IEA είχε προειδοποιήσει ήδη από τον Μάιο ότι χωρίς πλήρη επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, οι αγορές κινδύνευαν να εισέλθουν σε «κόκκινη ζώνη» κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο.
Η πρόσφατη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν προσφέρει πλέον προοπτικές σταδιακής αποκατάστασης των ροών. Ωστόσο, η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή και ακόμη και σε περίπτωση πλήρους επαναλειτουργίας των Στενών, η κρίση των τελευταίων τεσσάρων μηνών αναμένεται να αφήσει βαθύ αποτύπωμα στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα.
www.worldenergynews.gr
